Co mówi kodeks?
W postępowaniu dowodowym odnoszącym się do kwestii dyspensy od małżeństwa zawartego, ale niedopełnionego należy przesłuchać przede wszystkim oboje małżonków. W miarę możliwości powinno zachować się kanony o przeprowadzaniu dowodów (instrukcji sprawy) w zwyczajnym procesie spornym i przepisy szczególne w sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Warunkiem zastosowania tych przepisów prawa kanonicznego jest możliwość ich pogodzenia z charakterem procesu o stwierdzenie faktu niedopełnienia (kanon 1702).
Można zatem przyjąć, że podstawowymi środkami dowodowymi, które pozwolą na stwierdzenie, czy miało miejsce niedopełnienie małżeństwa sakramentalnego są przede wszystkim oświadczenia małżonków (zob. kanony 1530-1538 oraz 1679), opinie biegłych lekarzy (kanony 1574-1581 jak również 1680) oraz dokumenty i zeznana świadków (kan. 1547-1573; 1539-1546). Dużą rolę może w konkretnych stanach faktycznych odegrać też domniemanie braku dopełnienia, zwłaszcza oparte na nienawiązaniu po ślubie wspólnego życia małżeńskiego.
Dowodzenie niedopełnienia w praktyce
Kanonistyka wyróżnia argumenty moralne (argumenta moralia) oparte na oświadczeniach samych małżonków, zeznaniach świadków i dokumentach oraz argumenty fizyczne (argumenta physica) dostarczone przez badania lekarskie małżonków (impotencja mężczyzny lub dziewictwo kobiety). Warto pamiętać, że same zgodne ze sobą deklaracje małżonków proszących o dyspensę nie mogą stanowić tzw. pełnego dowodu na brak skonsumowania małżeństwa. Dzieje się tak ze względu na konieczność wyeliminowania możliwości zmowy. Jednak jeśli świadkowie stwierdzą, że oboje zainteresowani są godni wiary, a oprócz tego za prawdziwością ich oświadczeń przemawiają poszlaki (dowody pośrednie, zob. kanon 1679), można poprzestać na ich deklaracjach. Instruktor może zwrócić się do proboszcza z prośbą o wystawienie świadectwa o wiarygodności i uczciwości proszących o dyspensę (testimonium credibilitatis et probitatis).
źródło: https://www.rozwodprawnik.pl